Vai trò của ngân sách nhà nước với phát triển kinh tế – xã hội

nhaquanlytuonglai7

1. Khái nim ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước (Theo Luật ngân sách nhà nước Việt Nam năm 2002).

2. Vai trò ca ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng không thể thiếu đối với nền kinh tế mỗi quốc gia. Ngân sách nhà nước là công cụ huy động nguồn tài chính để đảm bảo các nhu cầu chi tiêu của nhà nước, là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế – xã hội, thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

Vai trò thứ nhất: ngân sách nhà nước là công cụ huy động nguồn tài chính để đảm bảo các nhu cầu chi tiêu của nhà nước.

Đây là vai trò lịch sử mà trong bất kỳ cơ chế nào, thời đại nào ngân sách nhà nước cũng cần thực hiện. Vai trò này được xác định trên cơ sở bản chất kinh tế của ngân sách nhà nước do mọi hoạt động trong mọi lĩnh vực của nhà nước để thực hiện mục tiêu xác định đều cần đến nguồn tài chính từ việc thu thuế và các hình thức thu ngoài thuế.

Tuy nhiên, việc huy động nguồn tài chính này cần phải quan tâm đến ba vấn đề cơ bản. Đó là:

Một, mức động viên vào ngân sách nhà nước đối với các thành viên trong xã hội bằng hình thức thu thuế và ngoài thuế cần phải hợp lý. Mức thu cao hay thấp đều có tác động tiêu cực.

Hai, tỷ lệ động viên vào ngân sách nhà nước đối với GDP vừa đảm bảo hợp lý với tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế, vừa đảm bảo cho đơn vị cơ sở có điều kiện tích tụ vốn để mở rộng, tái sản xuất.

Ba, các công cụ kinh tế được sử dụng để tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước và thực hiện các khoản chi tiêu của ngân sách nhà nước.

Vai trò thứ hai: Ngân sách nhà nước là công cụ điều tiết vĩ mô nền kinh tế – xã hội, thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế – xã hội của đất nước.

Vai trò này xuất hiện trước nhu cầu cần khắc phục những khuyết điểm của kinh tế thị trường, giúp cho nền kinh tế phát triển cân đối và hợp lý. Nhà nước thực hiện vai trò này trong hoạt động thu, chi ngân sách. Cụ thể trong những lĩnh vực kinh tế – xã hội sau:

Về mặt kinh tế: định hướng hình thành cơ cấu kinh tế mới, kích thích sản xuất kinh doanh phát triển và chống độc quyền.

 Ngân sách nhà nước cung cấp kinh phí để nhà nước đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng cơ sở, hình thành các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực then chốt từ đó tạo môi trường, điều kiện thuận lợi cho các thành phần kinh tế khác phát triển.

Nhà nước sử dụng một nguồn vốn không nhỏ để hình thành các doanh nghiệp nhà nước là biện pháp để chống độc quyền và giữ cho thị trường tránh rơi vào tình trạng cạnh tranh không hoàn hảo.

Trong những trường hợp cần thiết, sử dụng một số vốn trong ngân sách để hỗ trợ cho các doanh nghiệp ổn định về cơ cấu, vượt qua thời kỳ khó khăn hoặc chuẩn bị chuyển sang một cơ cấu mới cao hơn.

Thông qua các khoản thuế và chính sách thuế sẽ đảm bảo thực hiện vai trò định hướng đầu tư, kích thích hoặc hạn chế sản xuất kinh doanh.

Vay nợ nước ngoài và trong nước sẽ tạo thêm nguồn thu cho ngân sách nhà nước nhưng cần phải thận trọng trong các chính sách điều khoản, mức vay và thời hạn vay và đảm bảo sử dụng hợp lý, tiết kiệm và hiệu quả nguồn vốn vay này.

Về mặt xã hội: ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện công bằng xã hội.

Ngân sách nhà nước đầu tư thực hiện các chính sách xã hội như chi cho Giáo dục – đào tạo, y tế, kế hoạch hóa gia đình, văn hóa, thể thao, truyền thanh, chi bảo đảm xã hội, trợ giá hàng hóa…

Thông qua hình thức thu thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp nhằm điều tiết thu nhập, phân phối lại cho những đối tượng có thu nhập thấp.

Thông qua thuế gián thu nhằm hướng dẫn tiêu dùng hợp lý, tiết kiệm.

Tuy nhiên, vấn đề sử dụng công cụ ngân sách nhà nước để điều chỉnh các vấn đề xã hội cần chú ý thống nhất giữa chính sách và biện pháp thực hiện để nhóm đối tượng hưởng lợi từ chính sách phù hợp với mục tiêu của chính sách.

Về mặt thị trường: ngân sách nhà nước có vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách bình ổn giá cả thị trường, chống lạm phát.

Nhà nước sử dụng những công cụ về chính sách chi ngân sách, thuế, phí, lệ phí, vay để có thể chủ động điều chỉnh giá cả và thị trường.

Những chính sách đó có thể thắt chặt hay nới lỏng tùy thuộc vào mục đích và mức độ tác động đến cung – cầu thị trường mà nhà nước mong muốn điều chỉnh.

Việc huy động của ngân sách nhà nước từ các hình thức thuế, phí, lệ phí, vay, bảo hiểm xã hội trên GDP và GNP chiếm tỷ trọng cao thì sự cung ứng vốn đầu tư dài hạn, vốn tiền tệ ngắn hạn của các nhà đầu tư và đầu tư của dân sẽ giảm, vốn tự đầu tư sẽ khan hiếm hơn. Mặt khác, nó sẽ làm cho cầu về hàng hóa, dịch vụ của dân cư giảm xuống nhưng ngân sách nhà nước lại có điều kiện tăng cầu với quy mô lớn và chi cho đầu tư lớn sẽ kích thích tăng cung.

Ngược lại, nếu ngân sách nhà nước huy động trên GDP và GNP chiếm tỷ trọng thấp thì nguồn tự đầu tư tăng lên, thúc đẩy tăng cung, đồng thời kích thích tăng cầu về hàng hóa, dịch vụ nhưng ngân sách lại không có điều kiện để tăng cầu và chi cho đầu tư.

Trên thị trường tài chính, nhà nước vay vốn với lãi suất cao sẽ tác động tăng cung ứng vốn từ các nhà đầu tư và tiết kiệm tiêu dùng cho tương lai và làm giảm lượng cầu về vốn đầu tư của doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế.

Khi lãi suất các khoản vay của nhà nước giảm xuống dưới mức lợi tức bình quân toàn xã hội, các nhà đầu tư sẽ tìm môi trường đầu tư vào sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ mà không muốn cho nhà nước vay.

Mặt khác, lãi suất các khoản vay của nhà nước có vị trí quan trọng trên thị trường chứng khoán có thể tham gia điều tiết quan hệ cung – cầu trên thị trường chứng khoán.

Dự trữ nhà nước đóng vai trò không thể thiếu nhất là trong cơ chế thị trường. Giá cả do thị trường quyết định, phụ thuộc và quan hệ cung – cầu và các yếu tố khác. Để bảo vệ lợi ích của người sản xuất và người tiêu dùng, kích thích sản xuất phát triển nhà nước cần theo dõi biến động giá cả trên thị trường và phải có nguồn dự trữ hàng hóa, tài chính để điều chỉnh kịp thời.

Chống lạm phát là nội dung quan trọng trong việc điểu chỉnh thị trường. Có nhiều nguyên nhân gây ra lạm phát trong đó có nguyên nhân xuất phát từ lĩnh vực thu chi ngân sách nhà nước. Nếu đồng vốn ngân sách được sử dụng hợp lý, hiệu quả thì sẽ có tác động tích cưc, ngượi lại sẽ gay ra bất ổn trên thị trường, thúc đẩy lạm phát tăng. Việc phát hành thêm tiền để bù đắp thâm hụt ngân sách nhà nước là nguyên nhân trực tiếp khiến lạm phát tăng. Và sự cân bằng của ngân sách nhà nước sẽ có tác động đến sự cân bằng của cán cân thanh toán quốc tế do sự cân bằng của ngân sách tác động trực tiếp đến sự cân bằng của cán cân thương mại; mức độ thực hiện cân bằng ngân sách nhà nước nói lên khả năng chi trả các khoản nợ nước ngoài đến hạn.

3. Thc tế vai trò ca ngân sách nhà nước

Nhìn chung, ngân sách nhà nước đóng vai trò quan trọng không thể thiếu đối với bất kỳ một nhà nước trong bất kỳ thời đại nào. Đối với Việt Nam cũng vậy, ngân sách nhà nước thể hiện rõ nét vai trò đó trong suốt quá trình xây dựng đất nước, đặc biệt là trong giai đoạn từ trước đổi mới và sau đổi mới, quá trình sử dụng ngân sách nhà nước đã có sự tác động tích cực và cả tiêu cực đối với nền kinh tế nhất là quá trình chuyển đổi nền kinh tế từ tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước.

Sơ đồ tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước:

 

Trước đổi mới, xuất phát từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu lại bị chiến tranh tàn phá nặng nề, hầu hết các khoản tích lũy cho đầu tư đều phải dựa vào các nước xã hội chủ nghĩa. Nền kinh tế mất cân đối nghiêm trọng, thu chi ngân sách mất cân đối lại dựa vào phát hành tiền để bù đắp thâm hụt nên gây ra tình trạng lạm phát và nền kinh tế khủng hoảng trầm trọng.

Thu chi ngân sách của Chính phủ trong thời kỳ này mang nặng tính bao cấp, nguồn thu eo hẹp, quy mô nhỏ nhưng phải chịu gánh nặng từ hầu hết các nhu cầu chi tiêu của nền kinh tế – xã hội. Do phải chi tiêu phục vụ khôi phục và xây dựng hạ tầng cơ sở kinh tế và đẩy mạnh năng lực sản xuất của doanh nghiệp nhà nước nên tổng chi ngân sách nhà nước so với thu nhập quốc dân luôn ở mức cao, lớn hơn tổng thu rất nhiều. Ngân sách nhà nước thâm hụt nặng nề, tổng thu ngân sách luôn thấp hơn rất nhiều so với nhu cầu chi tiêu.

Toàn bộ nguồn vốn chi đầu tư phát triển đều phải dựa vào nguồn vốn viện trợ và vay nợ của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa cũng như từ nguồn phát hành tiền của ngân hàng nhà nước.

Nhu cầu chi NSNN rất lớn trong khi nguồn thu hạn hẹp dẫn đến thâm hụt trầm trọng NSNN. Thâm hụt NSNN giai đoạn 1976-1980 là 28%, giai đoạn 1981-1985 là 14%. Việc phát hành tiền để bù đắp thâm hụt ngân sách đã dẫn đến lạm phát phi mã vào giữa những năm 80 buộc Nhà nước phải tiến hành cải cách. Nhưng cuộc cải cách giá-lương-tiền năm 1985 không những không cải thiện được tình hình mà còn làm cho nền kinh tế lâm vào khủng hoảng trầm trọng hơn.

Chính sách thu NSNN trong thời kỳ này có đặc trưng chủ yếu:

Chính sách thuế không thực hiện đồng bộ nền kinh tế mà chỉ áp dụng đối với bộ phận kinh tế ngoài quốc doanh, kinh doanh tiểu thủ công nghiệp và buôn bán nhỏ.

Chính sách thu đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước là cơ chế thực thanh thực chi, thu đủ chi đủ, không phân biệt hiệu quả đầu tư kinh doanh, cũng không có tác dụng khuyễn khích đổi mới công nghệ, tăng năng suất chất lượng sản phẩm, giảm chi phí, tăng lợi nhuận.

Chi tiêu dùng trong thời kỳ này chiếm tỷ trọng lớn và có xu hướng tăng. Giai đoạn 1976-1980 chi tiêu dùng chiếm bình quân 60,8% tổng chi NSNN. Do bao cấp tràn nan và nặng nề nên nhu cầu chi tiêu NSNN ngày càng tăng.

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI cuối năm 1986 đã mở ra một thời kỳ mới với những chương trình cải cách kinh tế sâu rộng và toàn diện. Nền kinh tế đã chuyển dần từ mô hình tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường phù hợp với đặc điểm của Việt Nam.

Sau 10 năm đổi mới, vị thế và tiềm lực tài chính công đã được củng cố và tăng cường, dự trữ tài chính nhà nước và dự trữ ngoại tệ tăng khá, cán cân thanh toán được cải thiện. Về quy mô, thu ngân sách nhà nước đã tăng từ mức 13,4% GDP giai đoạn 1986-1990 lên mức 20,2% giai đoạn 1991-2000. Điều này đã tạo nguồn lực cho nhà nước thực hiện các nhiệm vụ chiến lược, đưa nền tài chính ngân hàng thoát khỏi tình trạng phụ thuộc, có tích lũy vốn để đầu tư phát triển kinh tế, cải thiện cơ sở hạ tầng, giải quyết các vấn đề xã hội.

Thực hiện cải cách lại cơ cấu doanh nghiệp nhà nước, cổ phần hóa đã góp phần làm giảm đáng kể các khoản chi cho các doanh nghiệp nhà nước.

Chi đầu tư phát triển trong thời kỳ này được coi là nội dung ưu tiên hàng đầu trong cơ cấu chi NSNN.

Chi đầu tư phát triển của NSNN là quá trình phân phổi và sử dụng một phần vốn tiền tệ từ quỹ NSNN để đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế – xã hội, phát triển sản xuất và dự trữ vật tư hàng hóa của đất nước, nhằm thực hiện mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội.

Giai đoạn này nguồn vốn chi đầu tư phát triển từ NSNN tuy còn hạn hẹp nhưng vốn đàu tư của toàn xã hội đã tăng nhanh đáng kể. Ngoài nguồn vốn chi từ NSNN còn huy động được nguồn vốn từ nhiều thành phần kinh tế khác nhau. Bên cạnh đó, đầu tư gián tiếp của Nhà nước thông qua cơ chế để lại khấu hao cơ bản cho các doanh nghiệp nhà nước, cấp lại một số tiền thuế, để lại lợi nhuận cho doanh nghiệp, miễn thuế cho các doanh nghiệp mới thành lập đi vào hoạt động. Đồng thời với chính sách huy động vốn đầu tư nước ngoài đã góp phần tăng mức đầu tư xã hội lên cao.

NSNN được sử dụng để kích thích nền kinh tế phát triển hoặc hình thành cơ cấu kinh tế mới, hướng hoạt động của các chủ thể trong nền kinh tế đi vào quỹ đạo mà chính phủ đã hoạch định thông qua các hoạt động như:

Dùng vốn NSNN để đầu tư vào cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội như giao thông, điện, nước thuỷ lợi… Đây là những lĩnh vực rất cần cho sự phát triển kinh tế xã hội nhưng tư nhân không muốn đầu tư (do tỷ suất lợi nhuận thấp, thời gian hoàn vốn chậm) hoặc không đủ khả năng (về vốn và trình độ) để đầu tư.

Ví dụ : Nhà máy lọc dầu Dung Quất (Quảng Ngãi) là công trình trọng điểm quốc gia, nhằm hình thành ngành công nghiệp lọc hóa dầu của Việt Nam, tạo điều kiện cho phát triển nhanh các ngành công nghiệp, dịch vụ liên quan. Công trình còn góp phần thúc đẩy phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế của miền Trung, từng bước tạo ra sự phát triển kinh tế cân đối giữa các vùng, miền trong cả nước. Điều này đáp ứng mục tiêu vừa phát triển kinh tế vừa ổn định xã hội của Chính phủ. Hơn nữa, Công trình trọng điểm quốc gia về dầu khí này cho phép chúng ta chế biến và gia tăng giá trị dầu thô khai thác trong nước, hạn chế nhập siêu và giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn cung cấp xăng dầu từ nước ngoài, đảm bảo từng bước về an ninh năng lượng. Năm 2010, tính từ khi bàn giao, NMLD Dung Quất đạt doanh thu 60.000 tỷ đồng, nộp ngân sách 10.000 tỷ đồng, sản phẩm đáp ứng 30% nhu cầu xăng dầu của cả nước.

Hay cụm công trình công nghiệp khí-điện-đạm Cà Mau có tổng giá trị hơn 1,2 tỷ USD cung cấp điện năng cho đất nước. Đây là công trình trọng điểm có ý nghĩa cả về kinh tế, xã hội và an ninh quốc phòng.

Cấp vốn hình thành các doanh nghiệp Nhà nước là một trong những biện pháp căn bản để chống độc quyền và giữ cho thị trường khỏi rơi vào tình trạng cạnh tranh không hoàn hảo.

Thực hiện những  ưu  đãi về tín dụng hoặc thuế nhằm khuyến khích phát triển những ngành nghề hoặc vùng cần phát triển, ví dụ các ngành kinh tế mới (công nghệ sinh học, tin học), các ngành trọng điểm (sản xuất hàng xuất khẩu), các vùng kinh tế ở vùng sâu vùng xa cần hỗ trợ phát triển để đảm bảo đời sống người dân ở đó. Ví dụ gói kích cầu năm 2009 (bao gồm cả hỗ trợ lãi suất, miễn giảm thuế…) trị giá khoảng 8 tỷ USD.

Thông qua việc áp dụng thuế suất cao đối với những mặt hàng xa xỉ có tác dụng định hướng tiêu dùng, định hướng đầu tư nhằm tiết kiệm nguồn vốn có hạn của xã hội để phát triển kinh tế.

Ví dụ, để hạn chế nhập khẩu hàng xa xỉ Nhà nước đánh thuế nhập khẩu cao kèm theo thuế tiêu thụ đặc biệt như ở mặt hàng ô tô, máy bay…

Khi nền kinh tế suy thoái, nhà nước có thể tăng chi ngân sách cho đầu tư, cắt giảm thuế nhằm kích cầu, hỗ trợ nền kinh tế phục hồi sớm.

Thông qua các khoản chi đầu tư từ vốn ngân sách và ưu đãi thuế để thúc đẩy hình thành cơ cấu kinh tế mới, hợp lý hơn, qua đó phát huy các nguồn lực trong xã hội một cách có hiệu quả.

Vai trò ổn định kinh tế xã hội của NSNN được thể hiện qua những hoạt động như:

Lập quỹ dự trữ nhà nước về hàng hoá, vật tư thiết yếu, các quỹ dự phòng tài chính (kể cả bằng vàng và ngoại tệ) để ổn định kinh tế xã hội khi có sự biến động do thiên tai, tai hoạ lớn mà Nhà nước cần can thiệp.

Ví dụ như tính đến tháng 11/2012 Tổng cục Dự trữ Nhà nước đã chỉ đạo các đơn vị nhập đủ 191.550 tấn gạo và 80.000 tấn thóc, hoàn thành 100% kế hoạch được giao; về kết quả xuất đổi hàng, thóc được 68.019 tấn (đạt 81,2%), gạo được 86.477 tấn, đạt 62,1%; triển khai việc xuất 5.000 tấn gạo quà tặng đến nhân dân Triều Tiên; xuất 4.000 tấn gạo viện trợ cho các tỉnh Thanh Hóa và Nghệ An khắc phục hậu quả thiên tai; mua vật tư, thiết bị, đã nhập được 185.000 chiếc phao tròn tại các đơn vị; thương thảo hợp đồng với các nhà thầu trúng thầu cung cấp thiết bị chữa cháy rừng, nhà bạt nhẹ theo kết quả đấu thầu được Bộ phê duyệt.

Tính đến ngày 25/3/2013, Tổng cục dự trữ quốc gia đã hoàn thành việc xuất cấp 29.092 tấn gạo hỗ trợ cho các địa phương, trong dịp Tết Nguyên đán và giáp hạt năm 2013 và 750 tấn gạo (đợt 1) cho Dự án Đầu tư và phát triển rừng, tại 4 huyện vùng cao núi đá tỉnh Hà Giang.

Bình ổn giá cả hàng hoá để ổn định thị trường. Nhà nước chỉ điều tiết những mặt hàng quan trọng, mang tính chất chiến lược. Cơ chế điều tiết thông qua trợ giá, điều chỉnh thuế suất thuế xuất nhập khẩu, dự trữ quốc gia

Ví dụ: Bộ Công Thương ban hành văn bản số 3705/BCT-CNNg triển khai thực hiện các biện pháp bình ổn giá cả mặt hàng thép, góp phần kiềm chế lạm phát trong năm 2010.

Bình ổn giá xăng trong cuối năm 2010 để tránh việc giá cả các mặt hàng khác tăng nhanh trong dịp tết, tranh nguy cơ lạm phát trong đầu năm 2011.

Cấp tín dụng ưu đãi hoặc mua lại các doanh nghiệp có vị trí quan trọng đang gặp khó khăn, có nguy cơ giải thể hoặc phá sản.

Kinh tế Việt Nam đang ở trong thời kỳ cuối của giai đoạn suy thoái kinh tế. Chính phủ đã buộc phải tung ra các gói cứu trợ để kích thích nền kinh tế đang suy yếu.Trong vòng 5 năm trở lại đây, chính phủ Việt Nam đã hai lần tung ra các gói cứu trợ để kích thích nền kinh tế sau khi thực hiện các biện pháp thắt chặt tiền tệ để chống lạm phát. 

Nhà nước đã tung ra các gói kích cầu kinh tế như gói hỗ trợ lãi suất 160.000 tỷ đồng đẩy nhanh tăng trưởng tín dụng năm 2009 và gói kích cầu miễn giảm thuế cho doanh nghiệp 29.000 tỷ đồng năm 2012.

Gần đây nhất, ngày 7/01/2013 Chính phủ ra Nghị quyết số 02/NQ-CP về một số giải pháp tháo gỡ khó khăn cho sản xuất kinh doanh, hỗ trợ thị trường, giải quyết nợ xâu nhằm tháo gỡ khó khăn cho các doanh nghiệp.

Tuy nhiên, không phải lúc nào các gói kích cầu cũng mang lại hiệu quả và đôi khi những sai lầm trong quản lý điều hành doanh nghiệp đã dẫn đến doanh nghiệp làm ăn thua lỗ và gây thất thoát tiền bạc của nhà nước. Đó là trường hợp của Tập đoàn kinh tế  Vinashin (Vinashin Business Group) đã làm thất thoát hàng chục nghìn tỷ VNĐ của nhà nước. Các thống kê ban đầu cho thấy với hơn 4 tỷ USD thất thoát của Vinashin đã gấp 4 lần gói kích cầu của Chính phủ trong nỗ lực phục hồi kinh tế trong cơn khủng hoảng suy thoái năm 2008, gấp 3 lần tổng mức đầu tư cho chương trình xóa đói giảm nghèo cả nước.

Lập quỹ dự trữ ngoại tệ để ổn định tỷ giá.

Dự trữ ngoại hối của Việt Nam .

Năm 2008 dự trữ ngoại hối của Việt Nam là 23,9 tỷ USD, năm 2009 giảm xuống còn 14,1 tỷ USD, năm 2010 chỉ còn 12,4 tỷ USD.

Tuy nhiên, Quỹ dự trữ ngoại tệ của Việt Nam hiện tương ứng khoảng 14-16 tuần nhập khẩu. Nếu tính theo số liệu Hải quan về kim ngạch nhập tháng 1/2013 thì khối lượng ngoại tệ đang dự trữ của Việt Nam có thể lên tới gần 43 tỷ USD.

Sử dụng các chính sách tài khoá thắt chặt hoặc mở rộng nhằm điều tiết kinh tế vĩ mô (giảm nhiệt nền kinh tế, chống lạm phát, phục hồi tổng cầu).

Ngoài ra, các hoạt động nhằm cân bằng ngân sách cũng có ảnh hưởng lớn tới các cân bằng vĩ mô của nền kinh tế như cán cân thanh toán…

Vai trò NSNN về mặt thực hiện công bằng xã hội thể hiện ở những hoạt động như:

Chi phúc lợi công cộng như giáo dục, y tế, văn hoá… nhằm tạo điều kiện nâng cao mặt bằng xã hội.

Chi trợ cấp trực tiếp đối với những người có hoàn cảnh khó khăn như trẻ em mồ côi, người già không nơi nương tựa, những gia đình có công với đất nước. Chi trợ cấp thất nghiệp, người có thu nhập thấp nhằm giúp ổn định xã hội.

Chi trợ cấp gián tiếp dưới hình thức trợ giá cho các mặt hàng thiết yếu,các khoản chi phí để thực hiện chính sách dân số, chính sách việc làm, chống mù chữ,…

 Chi hỗ trợ việc làm cho người nghèo, người tàn tật qua tín dụng ưu đãi.

Thông qua thuế thu nhập, thuế lợi tức nhằm điều tiết thu nhập cao để phân phối lại cho các  đối tượng có thu nhập thấp, góp phần giảm bớt khoảng cách giàu nghèo.

Về nội dung và cơ cấu chi đầu tư phát triển đã từng bước thay đổi theo hướng phù hợp với yêu cầu đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng trong điều kiện nền kinh tế nhiều thành phần. Một xu hướng mới đang hình thành: chi đầu tư phát triển từ nguồn vốn tập trung của nhà nước được dành chủ yếu để xây dựng cơ sở hạ tầng và những khu vực đặc biệt khó khăn hoặc không thu hồi được vốn. Trong thời kỳ 1991-1995 tỷ trọng chi đầu tư xây dựng cơ bản bình quân là 85,2% chi đầu tư phát triển, đến năm 1996 tỷ lệ này đã tăng lên 92,1%, năm 1999 tăng lên 93,2%.

Hiệu quả và tác động của chi đầu tư phát triển từ nguồn vốn NSNN đến kinh tế – xã hội được thể hiện ở những mặt sau đây:

Về hiệu quả kinh tế:

Đầu tư phát triển từ nguồn vốn NSNN có tác động vào phát triển GDP kinh tế nhà nước. Giai đoạn 2006-2008 và 2009-2010 hiệu quả đầu tư phát triển từ nguồn vốn NSNN đối với việc phát triển GDP kinh tế nhà nước có xu hướng tăng. Giai đoạn 2005-2006 và 2008-2009 hiệu quả giảm, đặc biệt giai đoạn 2008-2009 hiệu quả giảm rõ rệt. Nhìn chung cả giai đoạn 2005-2010 hiệu quả tăng, giảm thiếu ổn định và ngày càng có xu hướng giảm dần với tốc độ lớn trong việc đóng góp vào phát triển GDP kinh tế nhà nước.

Đối với đầu tư phát triển từ nguồn vốn NSNN theo số liệu Niên giám thống kê Việt Nam giai đoạn 2005-2010, kết quả cho thấy ICOR kinh tế nhà nước đã tăng rất nhanh và tăng liên tục từ 6,81 năm 2005 lên 10,24 năm 2010, có năm tăng đến 12, 37 (năm 2009). ICOR khu vực vốn đầu tư phát triển từ NSNN  tăng nhanh và cao như vậy, giai đoạn 2005-2010 đầu tư phát triển từ vốn NSNN kém hiệu quả.

Chi đầu tư phát triển tới hiệu quả xã hội trong giai đoạn 2006-2008 và 2009-2010 có tác động làm tăng mức sống của người dân còn giai đoạn 2005-2006 và 2008-2009 có hiệu quả giảm, đặc biệt giai đoạn 2008-2009 hiệu quả giảm rõ rệt. Nhìn chung, trong cả giai đoạn 2005-2010 đầu tư phát triển từ nguồn vốn NSNN có hiệu quả giảm rõ rệt trong việc nâng cao mức sống của người dân.

Về lao động, giai đoạn 2005-2007, hiệu quả đầu tư phát triển từ NSNN trong việc tăng thêm số lao động bình quân trong khu vực nhà nước có xu hướng giảm dần, giai đoạn 2008-2009 tăng lên. Nhìn chung, trong cả giai đoạn 2005-2010 đầu tư phát triển từ NSNN có hiệu quả nhưng thiếu ổn định.

Đầu tư phát triển từ vốn NSNN trong việc giảm hộ nghèo ở nông thôn có hiệu quả tăng lên.

Về bình ổn giá cả, giai đoạn 2005-2008 và 2009-2010 đầu tư phát triển từ NSNN có hiệu quả tăng, giai đoạn 2008-2009 hiệu quả giảm. Nhìn chung, trong cả giai đoạn 2005-2010 đầu tư phát triển vào bình ổn giá cả còn thiếu ổn định và hiệu quả thấp.

Từ năm 2006-2010 tình hình lạm phát khó lường và khó kiểm soát. Đầu tư phát triển từ nguồn vốn NSNN ít có hiệu quả trong việc bình ổn giá cả và chống lạm phát.

Tóm lại, ngân sách nhà nước đóng vai trò then chốt trong việc huy động các nguồn vốn vay để thực hiện các nhu cầu chi tiêu của nhà nước và điều tiết kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, vai trò đó chỉ được thực hiện hiệu quả khi ngân sách nhà nước được sử dụng hợp lý và hiệu quả từ quá trình huy động vốn đến thu, chi ngân sách nhà nước cũng như các chính sách NSNN chung. Ngược lại, ngân sách nhà nước sẽ có tác động tiêu cực, hiệu quả của NSNN giảm, kinh tế phát triển thiếu ổn định và điều này đúng với thực trạng kinh tế Việc Nam trong những năm gần đây. 

Tác giả:  Hạo Nhiên

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s