Chức năng của giáo dục đại học

Phân tích các chức năng của giáo dục đại học và liên hệ với tình hình ở Việt Nam.

Mở đầu

Giáo dục đại học là bậc học cao nhất của hệ thống giáo dục quốc dân, đào tạo các trình độ cao đẳng, đại học và sau đại học. Mục tiêu của giáo dục đại học  là đào tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế- xã hội của mỗi quốc gia. Tùy vào điều kiện từng nước, quá trình hình thành mà nền giáo dục đại học của mỗi quốc gia có sự phát triển khác nhau. Nhưng dù khác nhau ở tiếng tăm, trình độ, năng lực đào tạo và nghiên cứu khoa học thì giáo dục đại học của tất cả các quốc gia trên thế giới đều có những chức năng cốt lõi sau đây: 1. Tăng cường chức năng thăm dò và phê phán, đóng vai trò dự báo, tiên đoán, cảnh báo và ngăn chặn; 2. Sử dụng năng lực trí tuệ và uy tín đạo đức của nhà trường Đại học để bảo vệ và truyền bá tích cực những giá trị được phổ biến thừa nhận; 3. Thực hiện đầy đủ sự tự do hàn lâm và bảo vệ sự tự quản trong khi phải có trách nhiệm công khai với xã hội. 4. Góp phần xác định và xử lý những vấn đề có hại cho phúc lợi của cộng đồng, quốc gia và xã hội toàn cầu.

Dưới đây, chúng ta cùng phân tích các chức năng trên và liên hệ với tình hình thực tế của Việt Nam.

Nội dung

1. Tăng cường chức năng thăm dò và phê phán, đóng vai trò dự báo, tiên đoán, cảnh báo và ngăn chặn là chức năng đầu tiên của giáo dục đại học. Với các cấp học và trình độ được đào tạo, giáo dục đại học có chức năng nghiên cứu khoa học nhằm phục vụ cho các nhu cầu tồn tại và phát triển của xã hội.  Chính chức năng này đóng vai trò tích cực trong việc thăm dò và phê phán xã hội, đồng thời đưa ra các dự báo, tiên đoán, cảnh báo các nguy cơ đối với xã hội và ngăn chặn các nguy cơ đó.

Thăm dò và phê phán xã hội, tức là việc giáo dục đại học đã sử dụng chức nghiên cứu, phát minh, sáng chế (thăm dò) bằng nghiên cứu khoa học cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, triển khai (R&D) và áp dụng trong thực tiễn. Đồng thời giáo dục đại học làm chức năng phản biện xã hội: như phản biện đường lối kinh tế, đường lối chính trị.

Chức năng dự báo, tiên đoán và cảnh báo thuộc về một số ngành khoa học của giáo dục đại học: Dự báo xu thế phát triển của xã hội(dự báo kinh tế, dự báo chính trị), dự báo các hiện tượng và quá trình tự nhiên có ảnh hưởng tốt và xấu đến điều kiện sống của con người (thiên tai, môi trường). Cũng có thể dự báo, tiên đoán về sự phát triển của khoa học, kỹ thuật cùng các sự việc, hiện tượng khác của đời sống xã hội trong tương lai: như dự báo giáo dục, dự báo tôn giáo…Điểm mấu chốt trong các lời dự báo và tiên đoán này là dự trên các dấu hiệu và cơ sở khoa học.

Sự ngăn chặn được thể hiện bằng sự ngăn chặn các nguy cơ đang sảy ra ở hiện tại và có thể sảy ra ở tương lai: Muốn vậy, giáo dục đại học cần đào tạo ra những con người có năng lực giải quyết vấn đề, đồng thời phải thực hiện tốt các chức năng dự báo, tiên đoán và cảnh báo.

Ở Việt Nam, chức năng thứ nhất này đã được thể hiện rất cụ thể trong mục tiêu, phương pháp, nội dung của giáo dục đại học. Trong Luật giáo dục đã quy định một trong những chức năng cơ bản của giáo dục đại học là nghiên cứu khoa học. Chính sự phát triển của nghiên cứu khoa học và chuyển dịch dần từ các viện nghiên cứu sang các trường đại học của Việt Nam hiện nay đã tăng cường dần chức năng thăm dò và phê phán xã hội, tiên đoán, dự báo cảnh báo và ngăn chặn các nguy cơ trong và ngoài nước. Nhằm mục đích bảo vệ và xây dựng đất nước Việt Nam giàu đẹp, văn minh.

2. Sử dụng năng lực trí tuệ và uy tín đạo đức của nhà trường Đại học để bảo vệ và truyền bá tích cực những giá trị được phổ biến thừa nhận

Một trong những chức năng quan trọng khác của giáo dục đại học là phổ biến và truyền bá tri thức. Những tri thức của nhân loại được tích lũy trong quá trình phát triển được chắt lọc, chứng minh qua nhiều thời đại trở thành những tri thức chung, phổ biến cho nhân loại đòi hỏi phải được trao và truyền trong môi trường giáo dục, trong đó có giáo dục đại học.

Sự trao và truyền tri thức cần và phải được dựa trên một năng lực trí tuệ và uy tín đào tạo của Nhà trường để không những các tri thức đó là đúng, được chắt lọc một cách nghiêm túc (tránh thông tin ngoài luồng, không chính đáng, không phải là tri thức phổ biến) mà còn được trao truyền bằng những phương pháp có hiệu quả.

Ở Việt Nam, một trong những mục tiêu quan trọng của giáo dục đại học là đào tạo ra nguồn nhân lực có chất lượng và trình độ cao nhằm phục vụ quá trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Nguồn nhân lực đó có được phải dựa trên một nền tảng vững chắc là sự truyền bá tri thức của các trường Đại học. Nước ta hiện nay đã hình thành rất nhiều các Đại học, Học viện và Trường đại học có uy tín như các đại học quốc gia, các đại học vùng, các trường đại học trọng điểm và các học viện. Đây là lòng cốt để chúng ta phát triển đất nước trên cơ sở khai thác các tri thức của nhân loại thông qua con đường giáo dục.

3. Thực hiện đầy đủ sự tự do hàn lâm và bảo vệ sự tự quản trong khi phải có trách nhiệm công khai với xã hội           

Chức năng này hàm ý rằng, cần tăng cường hơn sự tự chủ của các cơ sở giáo dục đại học trong việc tự quyết định lấy chương trình đào tạo của mình. Nghĩa là tự do xác định nội dung, phương pháp, tiến trình đào tạo trên cở sở những quan điểm chung và chương trình cốt lõi được định hướng trong toàn quốc gia. Ưu điểm của chức năng này là giúp Nhà trường nhanh chóng nhận biết và đáp ứng kịp thời nhu cầu của xã hội, của người học về trình độ, nội dung đào tạo, đồng thời có tự do, tự chủ trong việc nghiên cứu, đào tạo và là cơ sở để xây dựng uy tín, năng lực của các trường

Trách nhiệm xã hội của giáo dục đại học cũng cần được nâng cao khi quyền lợi của anh được trao. Nghĩa là với sự tự chủ đó, anh đồng thời cũng phải tự chịu trách nhiệm về chương trình đào tạo, chất lượng đào tạo của mình với xã hội. Và sau cùng, tự anh phải tự quyết định lấy số phận của mình bằng việc đào tạo ra cho xã hội những sản phẩm chất lượng hay què quặt.

Ở Việt Nam, những năm gần đây, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã trao nhiều quyền tự chủ hơn cho các trường. Chỉ quy định về chương trình khung với các môn học tiên quyết, bắt buộc và không được thay đổi. Trên cơ sở đó, các trường tự do xây dựng khung chương trình. Đồng thời các trường tự chịu trách nhiệm về công tác đào tạo của mình.

4. Góp phần xác định và xử lý những vấn đề có hại cho phúc lợi của cộng đồng, quốc gia và xã hội toàn cầu.

Phúc lợi xã hội là lợi ích liên quan đến cả cộng đồng, toàn xã hội mà đòi hỏi giáo dục phải quan tâm, nhất là giáo dục đại học. Giáo dục đại học trước hết cần giáo dục cho người học tinh thần và ý thức quan tâm đến các vấn đề xã hội, sau đó hướng người học vào quá trình băn khoăn, trăn trở để giải quyết vấn đề. Thông qua đào tạo, nghiên cứu khoa học mà sẽ có những giải pháp, những cách thức để giải quyết vấn đề, nhất là vấn đề mang lại lợi ích cho nhiều người.

Ở Việt Nam, chúng ta đang đi theo con đường xã hội chủ nghĩa: công bằng, dân chủ là những mục tiêu hướng tới. Giáo dục được định hướng phát triển theo con đường này thì đòi hỏi phải phục vụ cho các mục tiêu bảo vệ nhà nước, bảo vệ chế độ chính trị, an ninh quốc phòng và đặc biệt trong việc tạo ra các cơ hội ngang nhau cho người dân trong mọi mặt của đời sống xã hội. Dù còn nhiều vấn đề còn bàn cãi, xong chúng ta hoàn toàn tin tưởng rằng với sự phát triển rất cẩn thận và đột phá như hiện nay, giáo dục đại học sẽ đáp ứng được nhu cầu của xã hội trong việc đào tạo ra những con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, có bản lĩnh, có đạo đức và trình độ chuyên môn để phục vụ công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước

Kết luận

 Như vậy, với việc phân tích các chức năng của giáo dục đại học và liên hệ với tình hình thực tế của Việt Nam, chúng ta đã có những hình dung cơ bản về các chức năng của giáo dục đại học. So với thế giới, Việt Nam cũng còn nhiều vấn đề cần xem xét thêm trong việc tăng cường các chức năng của giáo dục đại học. Tuy nhiên với những thành tựu đạt được, giáo dục đại học Việt Nam hoàn toàn có thể đi tới thành công trong tương lai không xa.

 Tác giả: Bùi Trọng Tài

 

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s